Đàn đầu hòa thượng

Đàn đầu hòa thượng là vị hòa thượng giữ vai trò chủ chốt, đứng đầu giới đàn, trực tiếp truyền giới và làm thầy bổn sư (thầy đắc giới) cho giới tử trong lễ truyền giới xuất gia, nhất là khi thọ giới cụ túc.

Gốc từ: “Đàn đầu” nghĩa là người đứng đầu giới đàn (“đàn” là đàn tràng truyền giới). Pāli upajjhāya / Sanskrit upādhyāya (Hán phiên “hòa thượng”, “thân giáo sư”) chỉ vị thầy gần gũi trực tiếp dạy dỗ đệ tử.

Trong nghi thức truyền giới cụ túc theo luật, cần đủ tam sư thất chứng — ba vị thầy và bảy vị tôn chứng. Ba vị thầy gồm: đàn đầu hòa thượng (vị truyền giới, bổn sư), yết-ma a-xà-lê (vị tác pháp yết-ma) và giáo thọ a-xà-lê (vị dạy oai nghi, dẫn dắt giới tử). Đàn đầu hòa thượng là vị quan trọng nhất, vì chính nơi ngài mà giới tử thọ nhận giới thể và kết nên quan hệ thầy trò trọng yếu trong đời sống xuất gia.

Ví dụ: Trong một đại giới đàn, ban đầu giới tử lễ thỉnh đàn đầu hòa thượng, rồi nghi thức mới lần lượt tiến hành với sự chứng minh của tam sư thất chứng.

Dễ nhầm: Đừng nhầm đàn đầu hòa thượng với hai vị a-xà-lê còn lại: tuy cùng là “thầy” trong giới đàn nhưng vai trò khác nhau. Cũng cần phân biệt: “hòa thượng” trong ngữ cảnh truyền giới mang nghĩa kỹ thuật (thầy đắc giới), khác với cách dùng “hòa thượng” như một phẩm vị tôn xưng theo hạ lạp.