Bích Nham Lục

Bích Nham Lục là một trong những tác phẩm trứ danh và được tôn trọng bậc nhất của Thiền tông Trung Hoa. Sách tập hợp một trăm công án (tắc) - những mẩu đối đáp, hành xử của các Thiền sư xưa - kèm theo lời tụng bằng thơ và phần bình giảng. Cấu trúc nhiều tầng này khiến Bích Nham Lục vừa là tài liệu tham học vừa là một tác phẩm văn chương Thiền có giá trị nghệ thuật cao.

Gốc từ: “Bích Nham” (碧巖) nghĩa là “vách núi xanh biếc”, tương truyền lấy từ tấm biển treo nơi thiền thất gắn với việc hình thành tập sách; “Lục” (錄) là ghi chép. Tên sách vì thế nghĩa là “Ghi chép ở Bích Nham”.

Phần công án gốc và lời tụng do một vị Thiền sư tuyển chọn, về sau một vị khác thêm phần “thùy thị” (lời nhắc mở đầu), “trước ngữ” (lời chêm) và bình xướng, tạo thành bộ sách hoàn chỉnh. Bích Nham Lục cùng với Vô Môn Quan được xem là hai bộ công án tập tiêu biểu, đặc biệt quan trọng trong dòng Thiền nhấn mạnh tham cứu công án.

Ví dụ: Nhiều tắc nổi tiếng được người học Thiền truyền tụng, dùng để “tham” - không phải để giải nghĩa bằng lý luận, mà để dồn tâm tới chỗ bặt suy nghĩ, khơi mở trực giác.

Dễ nhầm: Có người đọc công án như câu đố cần “đáp án đúng” bằng tư duy. Trong Thiền, công án là phương tiện phá chấp, đập vỡ thói quen phân biệt của ý thức; trả lời “đúng chữ” mà tâm chưa chuyển thì vẫn chưa thấu. Chính vì lo người ta học vẹt, tương truyền có vị tổ từng cho hủy bản khắc của sách này.