Định cảnh

Định cảnh là đối tượng (cảnh) và trạng thái mà tâm an trú vào khi hành giả nhập định. Nói cách khác, đó là “cảnh giới của định” – chỗ tâm dừng trụ, gắn chặt và lắng yên trong quá trình tu tập thiền định.

Gốc từ: “Định” (samādhi) là trạng thái tâm chuyên nhất, lắng đọng, không tán loạn; “cảnh” là đối tượng, cảnh sở duyên mà tâm hướng đến. Ghép lại, “định cảnh” chỉ đối tượng và phạm vi mà tâm an trú trong khi định.

Trong tu tập, tâm cần một đối tượng để nương tựa, gọi là sở duyên. Khi tâm gắn chặt vào sở duyên ấy một cách liên tục, không bị tản mác, thì định phát sinh và sâu dần. Tùy đề mục mà định cảnh khác nhau: có thể là hơi thở, một đề mục biến xứ như địa biến xứ, hình tượng Phật, hoặc một trạng thái tâm như lòng từ. Mỗi tầng định cũng có đặc tính riêng của cảnh và tâm tương ứng.

Trong thực hành: Việc chọn và an trú đúng định cảnh giúp tâm không lang thang; người tu nương vào đó để phát triển từ định cạn đến định sâu, làm nền cho tuệ quán.

Dễ nhầm: “Định cảnh” không phải là một cõi trời hay nơi chốn huyền bí mà tâm “đi tới”, mà là đối tượng và trạng thái an trú của tâm trong định. Cũng cần phân biệt: an trú nơi định cảnh là nền tảng, nhưng tự thân định chưa phải là tuệ giải thoát.