Tứ thánh

Tứ thánh (bốn bậc thánh) là cách phân loại theo Đại thừa về bốn hạng thánh nhân đã ra khỏi vòng phàm phu, gồm: Thanh văn (nghe pháp Phật mà giác ngộ, tu Tứ đế), Duyên giác (tự giác ngộ nhờ quán mười hai nhân duyên), Bồ tát (phát tâm rộng lớn, tự độ và độ tha) và Phật (bậc giác ngộ viên mãn). Bốn bậc này thường được đặt cùng “lục phàm” để thành mười pháp giới.

Gốc từ: “Thánh” (聖) chỉ bậc đã chứng ngộ, vượt khỏi phàm tình; đối lại là “phàm”. “Tứ” là bốn.

Trong hệ thống mười pháp giới của tông Thiên Thai, tứ thánh chỉ bốn cảnh giới cao của bậc đã giải thoát, đối lập với lục phàm (sáu cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la, người, trời). Cách sắp xếp này không chỉ phân hạng chúng sinh mà còn diễn tả các tầng bậc tâm linh mà một hành giả có thể đạt tới, đồng thời gợi tư tưởng “một niệm đầy đủ mười pháp giới”.

Liên hệ: Thanh văn và Duyên giác thuộc Nhị thừa, thiên về tự độ; Bồ tát mở rộng sang độ tha; Phật là quả vị tột cùng. Bốn bậc cùng nằm trên một mạch con đường giác ngộ.

Dễ nhầm: Đừng lẫn “tứ thánh” (bốn bậc thánh trong mười pháp giới) với tứ quả Thanh văn (Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán) — hai cách đếm “bốn” này thuộc hai khung phân loại khác nhau.