Tổ sư thiền
Dòng thiền truyền tâm từ các vị Tổ, chủ trương chỉ thẳng vào tâm người, thấy tánh thì thành Phật, không lệ thuộc vào văn tự kinh điển.
Tổ sư thiền là tên gọi dòng thiền do chư Tổ Thiền tông truyền nối, lấy việc truyền tâm ấn làm cốt, chủ trương trực chỉ chân tâm, kiến tánh thành Phật. Truyền thống xem dòng này khởi từ Tổ Bồ-đề-đạt-ma sang Trung Hoa, nối qua sáu vị tổ rồi lan rộng thành các tông phái.
Gốc từ: “Tổ sư thiền” Hán-Việt nghĩa là “thiền của chư Tổ”: tổ sư là các vị tổ đắc pháp truyền thừa; phân biệt với “Như Lai thiền” (thiền do Phật dạy theo thứ lớp trong kinh).
Đặc trưng của Tổ sư thiền được gói trong bốn câu thường được trích: “Bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền, trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật” — không dựng lập văn tự, truyền riêng ngoài giáo lý chữ nghĩa, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật. Điều này không phủ nhận kinh điển, mà nhấn mạnh sự thể nghiệm trực tiếp vượt khỏi khái niệm. Các phương tiện như tham công án, khán thoại đầu, đối đáp cơ phong đều phục vụ mục tiêu đánh thức bản tâm sẵn có.
Ví dụ: Giai thoại Đức Phật đưa cành hoa, Tôn giả Ca Diếp mỉm cười và được truyền tâm ấn, thường được dẫn làm biểu tượng khởi nguồn của lối truyền tâm “ngoài giáo lý chữ nghĩa” này.
Dễ nhầm: “Bất lập văn tự” không có nghĩa Tổ sư thiền bài bác hay cấm đọc kinh; ý là không bám chấp chữ nghĩa làm cứu cánh. Nhiều vị tổ vẫn thông hiểu kinh luận sâu xa, chỉ là không dừng lại ở ngôn thuyết.