Vị chí định

Vị chí định là cận phần định (định kề cận) của Sơ thiền — trạng thái định đã áp sát ngưỡng sơ thiền nhưng chưa thật sự bước hẳn vào sự an chỉ vững chắc của sơ thiền. Tâm lúc này đã tạm thời lìa được các triền cái (chướng ngại của thiền) nhưng định lực còn chưa kiên cố.

Gốc từ: “Vị” là chưa, “chí” là đến, “định” là sự an định; “vị chí” nghĩa là “chưa đến (sơ thiền)”. Tiếng Phạn anāgamya cũng mang nghĩa “chưa đạt tới”.

Trong hệ thống các bậc định, giữa cõi Dục và Sơ thiền có một vùng cận định giáp ranh, chính là vị chí định. Ở mức này, hành giả có thể đã đạt được tợ tướng và nhập cận định, song tâm chưa an trú liên tục với đầy đủ các thiền chi của sơ thiền (tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm) một cách vững vàng. Một số luận điển cho rằng dựa trên vị chí định cũng có thể tu quán phát tuệ, nên nó có vai trò không nhỏ.

Trong thực hành: Hành giả tu định thường trải qua giai đoạn cận định chập chờn này trước khi thực sự “rơi” vào an chỉ sơ thiền ổn định.

Dễ nhầm: Vị chí định là cận định, chưa phải an chỉ định (appanā) của sơ thiền. Đạt vị chí định không đồng nghĩa đã chứng sơ thiền; nó là ngưỡng cửa kề bên, cần thuần thục thêm mới bước hẳn vào.