Lục tức Phật
Sáu cấp độ trên đường thành Phật theo tông Thiên Thai, từ chỗ vốn sẵn lý tánh đến chỗ giác ngộ rốt ráo.
Lục tức Phật là cách trình bày của tông Thiên Thai về sáu cấp độ (sáu “tức”) trên con đường từ phàm phu đến quả vị Phật. Sáu cấp gồm: lý tức (về lý, mọi chúng sinh vốn sẵn Phật tánh), danh tự tức (nghe danh, hiểu được qua giáo pháp), quán hạnh tức (bắt đầu thực hành quán chiếu), tương tợ tức (đạt trí tuệ gần giống chân thật), phần chứng tức (chứng từng phần chân lý) và cứu cánh tức (giác ngộ viên mãn, thành Phật).
Gốc từ: Chữ “tức” (即) nghĩa là “chính là”, “tức là” — nhấn mạnh rằng ở mỗi cấp, chúng sinh chính là Phật xét về lý tánh, dù mức độ hiển lộ khác nhau.
Ý nghĩa sâu của giáo lý này nằm ở thế cân bằng tinh tế: chữ “tức” khẳng định Phật tánh sẵn đủ nơi mọi người (chống tâm tự ti, cho rằng mình không thể thành Phật), còn chữ “lục” (sáu cấp) nhắc rằng vẫn phải tu hành thứ lớp mới thực sự hiển lộ (chống tâm tự mãn, ỷ lại). Hai mặt lý và sự được giữ song hành.
Ví dụ: Như vàng ròng nằm trong quặng: bản chất vẫn là vàng (lý tức), nhưng phải qua nhiều công đoạn luyện lọc mới thành vàng sáng dùng được (cứu cánh tức).
Dễ nhầm: Hiểu sai “ai cũng là Phật” theo lý tức rồi cho rằng không cần tu là một lệch lạc thường gặp. Lý tức chỉ nói về tiềm năng vốn có, không có nghĩa hiện tại đã giác ngộ; còn phải đi đủ các cấp mới đến cứu cánh.