Sơn môn

Sơn môn vốn nghĩa đen là cổng núi, chỉ cổng chính dẫn vào một ngôi chùa. Vì nhiều chùa thời xưa được dựng nơi núi non thanh tịnh, nên cổng chùa được gọi là “sơn môn”. Từ nghĩa gốc này, từ “sơn môn” còn được mở rộng để chỉ chung cả ngôi chùa, hoặc rộng hơn nữa là một tông phái, dòng thiền với hệ thống truyền thừa của nó.

Gốc từ: “Sơn” là núi, “môn” là cửa, cổng. Tên gọi gắn với việc các tự viện thường tọa lạc nơi rừng núi vắng lặng để thuận tiện cho việc tu hành.

Trong văn hóa thiền môn Đông Á, “sơn môn” trở thành một danh xưng quen thuộc: khi nói “vào cửa sơn môn” là chỉ việc xuất gia hoặc gia nhập đời sống tu viện; khi nói “sơn môn” của một tổ đình là chỉ cả dòng phái và truyền thống tu học gắn với chốn tổ ấy. Cổng sơn môn ở nhiều chùa được xây thành tam quan (ba cửa) mang ý nghĩa biểu trưng cho việc bước qua ba cửa giải thoát.

Liên hệ: Bước qua sơn môn thường được hiểu là rời bỏ chốn thế tục, bước vào không gian thanh tịnh của đạo.

Dễ nhầm: “Sơn môn” không nhất thiết chỉ chùa ở trên núi; chùa ở đồng bằng, thành thị vẫn quen gọi cổng chính là sơn môn theo nghĩa quy ước. Tùy ngữ cảnh, từ này có thể chỉ cái cổng, cả ngôi chùa, hoặc cả một tông phái.