Ngũ vị tu tập
Sanskrit: pañcamārga
Năm chặng tu hành theo Duy thức học, từ tích lũy tư lương cho đến quả vị cứu cánh.
Một lộ trình tu chứng gồm năm chặng (năm vị) được Duy thức tông (Pháp tướng tông) trình bày, mô tả tiến trình của hành giả Đại thừa từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật. Năm vị gồm: tư lương vị (tích lũy phước trí làm lương thực tu đạo), gia hạnh vị (dụng công thêm để tiến gần thấy đạo), thông đạt vị (còn gọi kiến đạo, lần đầu thấy được chân lý), tu tập vị (sau khi thấy đạo, tiếp tục tu để trừ tập khí), và cứu cánh vị (quả vị rốt ráo, viên mãn Phật quả).
Gốc từ: “Ngũ” (五) là năm; “vị” (位) là chặng, địa vị, cấp bậc; “tu tập” là sự tu hành. Năm chặng này tương ứng năm con đường (pañcamārga) trong A-tì-đạt-ma.
Năm vị giúp hệ thống hoá con đường tu thành các giai đoạn rõ ràng, để hành giả tự định vị mình đang ở đâu và còn phải vượt qua những gì. Đặc biệt, ranh giới giữa gia hạnh vị và thông đạt vị đánh dấu bước nhảy từ phàm sang thánh: từ chỗ còn dùng tâm phân biệt suy lường, đến chỗ trực tiếp chứng kiến chân như, dứt phần kiến hoặc.
Liên hệ: Lộ trình này tương ứng và đan xen với hệ thống thập địa Bồ Tát; thông đạt vị thường được kể là bước vào Sơ địa.
Dễ nhầm: Năm vị không phải năm “cấp lớp” có thể nhảy cóc hay đạt được chỉ bằng học hiểu lý thuyết. Mỗi vị đòi hỏi công phu thực chứng tương ứng; nhất là thông đạt vị là một sự chuyển hoá nội tâm thật sự, không phải chỉ nắm vững giáo nghĩa Duy thức.