Tuệ Trung Thượng Sĩ
Cư sĩ thiền gia lỗi lạc đời Trần, người có ảnh hưởng dẫn đạo cho vua Trần Nhân Tông trên đường thiền học.
Tuệ Trung Thượng Sĩ là một cư sĩ thiền gia nổi tiếng thời Trần, được tôn xưng là bậc thượng sĩ nhờ sở chứng thiền học sâu xa dù không xuất gia làm tăng. Ông là người thân trong hoàng tộc Trần và là anh của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.
Gốc từ: “Tuệ Trung” là đạo hiệu, gợi ý trí tuệ vững vàng; “Thượng Sĩ” (bậc sĩ cao thượng) là danh xưng tôn kính dành cho cư sĩ có đạo hạnh và sở ngộ cao, tương đương cách gọi một vị thầy mà không cần địa vị tăng lữ.
Tuệ Trung được ghi nhận là người trực tiếp khai mở, ấn chứng cho vua Trần Nhân Tông về yếu chỉ thiền, trước khi nhà vua xuất gia lập nên thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Phong cách thiền của ông phóng khoáng, vượt khỏi chấp hình thức, nhấn mạnh sự thể nhận trực tiếp bản tâm, sống tùy duyên mà không vướng mắc. Những lời dạy và thi kệ của ông được hậu thế kết tập, lưu truyền như một mẫu mực của thiền học Đại Việt.
Liên hệ: Hình ảnh Tuệ Trung cho thấy trong Phật giáo đời Trần, cư sĩ tại gia hoàn toàn có thể đạt chỗ thâm sâu và làm thầy dẫn đạo, phản ánh tinh thần nhập thế “cư trần lạc đạo” của thời đại.
Dễ nhầm: “Thượng Sĩ” không phải là một phẩm vị tăng lữ; Tuệ Trung là cư sĩ tại gia. Cũng không nên lẫn ông với các vị tổ xuất gia của phái Trúc Lâm; ông là người dẫn đạo, đặt nền cho phái chứ không phải là một trong “Trúc Lâm tam tổ”.