Chuyển pháp luân
Pāli: Dhammacakkappavattana · Sanskrit: Dharmacakrapravartana
Hình ảnh diễn tả việc Đức Phật bắt đầu truyền dạy giáo pháp ra thế gian.
Chuyển pháp luân là thuật ngữ chỉ việc Đức Phật vận chuyển “bánh xe chánh pháp”, tức công bố và truyền bá giáo lý cho thế gian. Sự kiện chuyển pháp luân lần đầu diễn ra tại vườn Lộc Uyển (Isipatana, gần Ba La Nại), khi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên về Tứ Diệu Đế cho nhóm năm anh em Kiều Trần Như, đánh dấu sự ra đời của Tăng-bảo và Pháp-bảo.
Gốc từ: “Pháp luân” dịch từ dhammacakka (bánh xe pháp); pavattana nghĩa là vận chuyển, khởi động. Bánh xe là biểu tượng cổ Ấn Độ cho quyền lực chuyển vận khắp nơi, ở đây ám chỉ chánh pháp lan tỏa, phá tan vô minh như bánh xe nghiền nát chướng ngại.
Về giáo lý, hình ảnh này nhấn mạnh rằng giáo pháp không đứng yên mà cần được chuyển vận, truyền trao từ người này sang người khác. Truyền thống thường nói đến “ba lần chuyển pháp luân”: lần đầu là Tứ Diệu Đế (giáo lý nền tảng), về sau các truyền thống Đại thừa kể thêm giai đoạn dạy Bát-nhã tánh không và giai đoạn dạy về Phật tánh, Duy thức.
Ví dụ: Bài kinh ghi lại sự kiện này có tên Kinh Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattana Sutta), được xem là bản kinh khởi nguyên của toàn bộ giáo pháp.
Trong thực hành: Cử động “chuyển pháp luân” cũng trở thành một thủ ấn (mudra) thường thấy trên tượng Phật, hai tay kết trước ngực.
Dễ nhầm: “Chuyển pháp luân” không phải một phép thần thông mà là cách nói ẩn dụ cho hành vi thuyết pháp, giáo hóa.