Sở tri chướng

Sở tri chướng là một trong hai loại chướng ngại lớn được giáo lý Phật giáo, đặc biệt là Duy thức, phân tích kỹ. Đây là thứ chướng ngại tinh tế hơn, do sự chấp pháp (bám chấp rằng các pháp có thật thể cố định) gây ra, làm che mờ trí tuệ thấy đúng bản chất sự vật và do đó ngăn cản con đường đạt đến quả Phật.

Gốc từ: “Sở tri” nghĩa là “cái được biết”, tức đối tượng của nhận thức, các pháp; “chướng” là che lấp, ngăn ngại. “Sở tri chướng” tức cái che lấp đối với sự thấy biết các pháp đúng như thật, vì thế còn được dịch là “trí chướng”.

Trong Duy thức, hai chướng thường được nói cùng nhau: phiền não chướng (do chấp ngã, gây phiền não và trói buộc trong sinh tử) và sở tri chướng (do chấp pháp, che lấp trí tuệ viên mãn). Đoạn được phiền não chướng thì giải thoát khỏi luân hồi, đạt quả A-la-hán; nhưng phải đoạn luôn sở tri chướng vi tế thì mới chứng được trí tuệ trọn vẹn của Phật.

Liên hệ: Có người dứt được tham sân, tâm an định, nhưng vẫn còn vướng cái thấy phân biệt vi tế về “có” và “không” của sự vật; đó là phần sở tri chướng cần phá tiếp.

Dễ nhầm: “Sở tri chướng” không có nghĩa là “kiến thức là chướng ngại”, càng không phải khuyên người tu nên dốt nát. Chướng ở đây là sự bám chấp sai lầm về các pháp, chứ không phải bản thân sự hiểu biết. Trí tuệ chân chính chính là thứ phá tan chướng ngại này.