Ban Thiền Lạt Ma
Danh hiệu của một vị Lạt-ma cao cấp trong Phật giáo Tây Tạng, có vị trí quan trọng trong dòng Cách-lỗ.
Ban Thiền Lạt Ma là danh hiệu của một vị Lạt-ma (đạo sư) cao cấp trong Phật giáo Tây Tạng, thuộc dòng Cách-lỗ (Gelug). Theo truyền thống, vị này được xem là một trong những lãnh đạo tinh thần quan trọng, có quan hệ thầy–trò mật thiết qua nhiều đời với Đạt-lai Lạt-ma.
Gốc từ: “Ban Thiền” (Panchen) được giải thích là sự kết hợp giữa paṇḍita (bậc học giả uyên bác, tiếng Phạn) và chen (vĩ đại, tiếng Tạng), mang nghĩa “đại học giả”. “Lạt-ma” (lama) trong tiếng Tạng nghĩa là bậc thầy tâm linh, tương ứng với guru trong tiếng Phạn.
Trong truyền thống Tây Tạng, các vị lãnh đạo tâm linh lớn được tin là tái sinh có chủ đích để tiếp tục công hạnh, gọi là dòng hóa thân (tulku). Ban Thiền Lạt Ma được truyền thống Cách-lỗ liên hệ với Đức Phật A Di Đà. Vai trò của ngài bao gồm việc giảng dạy, hộ trì giáo pháp và tham gia xác nhận hóa thân của các vị lãnh đạo khác.
Liên hệ: Phật giáo Tây Tạng có hệ thống truyền thừa qua các dòng hóa thân tái sinh, trong đó Đạt-lai Lạt-ma và Ban Thiền Lạt Ma là hai dòng nổi bật nhất của phái Cách-lỗ.
Dễ nhầm: Ban Thiền Lạt Ma và Đạt-lai Lạt-ma là hai danh hiệu khác nhau, không phải một. Việc tôn xưng các vị là “hóa thân” của một vị Phật hay Bồ-tát là cách diễn đạt theo tín niệm truyền thống về sự thị hiện, không nên hiểu máy móc theo nghĩa thần thoại.