Chuyển thức thành trí
Tiến trình tu tập theo Duy thức, trong đó tám thức nhiễm ô được chuyển hóa thành bốn trí thanh tịnh khi thành tựu quả Phật.
Chuyển thức thành trí là một giáo lý quan trọng của học phái Duy thức, diễn tả tiến trình tu hành chuyển hóa tám thức còn ô nhiễm thành bốn trí thanh tịnh khi đạt quả vị Phật. Đây là cách Duy thức mô tả nội dung của sự giác ngộ trên phương diện tâm thức.
Gốc từ: “Chuyển” (轉) là xoay chuyển, biến đổi; “thức” chỉ tám tâm thức; “trí” là trí tuệ thanh tịnh — cả cụm nghĩa “xoay chuyển tâm thức mê lầm thành trí giác ngộ”.
Theo truyền thống, bốn trí tương ứng như sau: thức thứ tám (A lại da) chuyển thành Đại viên cảnh trí — trí phản chiếu vạn pháp như tấm gương sáng; thức thứ bảy (Mạt na, vốn chấp ngã) chuyển thành Bình đẳng tánh trí — trí thấy mình và người bình đẳng, không còn ngã chấp; thức thứ sáu (ý thức) chuyển thành Diệu quan sát trí — trí quán sát rõ ràng các pháp để thuyết giảng; và năm thức trước (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) chuyển thành Thành sở tác trí — trí làm thành mọi việc lợi ích chúng sinh. Cốt lõi không phải tiêu diệt thức, mà chuyển hóa chức năng của chúng từ mê sang ngộ.
Ví dụ: Cùng một cái thấy của mắt, khi còn mê thì khởi tham luyến phân biệt, khi đã chuyển thành trí thì thấy đúng như thật mà không nhiễm trước.
Dễ nhầm: “Chuyển thức thành trí” không có nghĩa là loại bỏ hay đoạn diệt tâm thức để thành “không còn biết gì”, mà là làm sạch và chuyển dụng chính những thức ấy thành trí tuệ.