Ngũ đình tâm quán
Năm phép quán dùng để chế ngự những tâm bệnh thường gặp, giúp người tu lắng dịu vọng tưởng và đưa tâm vào định.
Ngũ đình tâm quán là năm pháp quán được dùng làm cửa ngõ tu thiền, mỗi pháp nhằm “dừng” (đình) một loại tâm bệnh khác nhau để tâm được lắng đọng và dễ vào định. Đây là phương tiện thực hành rất phổ biến trong các tài liệu hướng dẫn thiền tập cổ điển.
Gốc từ: “Ngũ” là năm, “đình tâm” là làm dừng lại tâm loạn động, “quán” là quán chiếu. Cả cụm nghĩa là “năm phép quán làm dừng tâm”.
Năm pháp gồm: quán bất tịnh để đối trị lòng tham đắm, nhất là tham sắc dục; quán từ bi để đối trị tâm sân hận; quán nhân duyên để đối trị si mê, thấy rõ mọi sự do duyên sinh; quán giới phân biệt (phân tích các yếu tố cấu thành) để đối trị chấp ngã; và quán sổ tức (theo dõi, đếm hơi thở) để đối trị tâm tán loạn. Mỗi pháp được chọn tùy theo phiền não nào đang nổi trội nơi người tu, nên đây cũng là một cách “bốc thuốc theo bệnh” của thiền môn. Tinh thần chung là chuyển hóa tham, sân, si thành định lực và tuệ giác.
Ví dụ: Người dễ nóng giận thì được khuyên tu quán từ bi, khởi tâm thương yêu rộng dần từ người thân tới mọi loài; người tâm hay xao động thì nương vào quán sổ tức, đặt sự chú ý nơi hơi thở.
Dễ nhầm: Có người tưởng phải tu cả năm pháp cùng lúc. Thực ra người mới thường chọn một pháp phù hợp với tâm bệnh nặng nhất của mình để thực hành cho thuần thục, chứ không nhất thiết ôm đồm tất cả.