Lục diệu pháp môn
Sáu bước tu thiền do Đại sư Trí Khải hệ thống, dẫn dắt hành giả từ đếm hơi thở tới tịch tịnh sáng suốt.
Lục diệu pháp môn là sáu pháp môn nhiệm mầu để tu thiền, được Đại sư Trí Khải (tổ Thiên Thai tông) trình bày thành một hệ thống thứ lớp. Sáu pháp gồm: sổ (đếm), tùy (theo), chỉ (dừng), quán (xét), hoàn (trở lại) và tịnh (lắng sạch).
Gốc từ: “Diệu” là nhiệm mầu, vi diệu; “pháp môn” là cửa pháp, phương pháp tu. Sáu pháp này được gọi là “diệu” vì đều có thể dẫn tới Niết-bàn tịch diệt.
Triển khai nội dung: sổ tức là đếm hơi thở để nhiếp tâm; tùy tức là buông đếm, chỉ nhẹ nhàng theo dõi hơi thở vào ra; chỉ là dừng tâm an trú, vào định; quán là dùng tuệ soi xét thân tâm, các pháp; hoàn là quay trở lại quán chiếu chính cái tâm năng quán; tịnh là buông cả năng – sở, tâm trở nên trong lặng sáng suốt. Sáu bước phối hợp cả chỉ (định) lẫn quán (tuệ), thể hiện tinh thần chỉ – quán song tu đặc trưng của Thiên Thai.
Trong thực hành: Đây là một trong những lối hướng dẫn tọa thiền có thứ lớp rõ ràng, thích hợp cho người mới khởi đầu từ hơi thở rồi tiến dần lên tuệ quán.
Dễ nhầm: Sáu pháp không nhất thiết phải đi theo một chiều cứng nhắc; tùy căn cơ, chúng có thể được vận dụng linh hoạt, hỗ trợ lẫn nhau, chứ không phải sáu nấc thang tách rời tuyệt đối.