Tam trí
Ba cấp độ trí tuệ trong hệ Bát-nhã và Thiên Thai, từ thấy lý không đến thấu suốt vạn pháp.
Tam trí là ba cấp độ trí tuệ được trình bày trong hệ tư tưởng Bát-nhã và được tông Thiên Thai hệ thống hóa. Ba trí gồm: Nhất thiết trí (trí thấy rõ tánh không, lý bình đẳng chung của vạn pháp — trí chung của hàng Thanh văn, Duyên giác); Đạo chủng trí (trí thông đạt vô số phương tiện, đạo pháp sai biệt để hóa độ chúng sinh — trí của hàng Bồ-tát); và Nhất thiết chủng trí (trí viên mãn thấy suốt cả lý không lẫn muôn sự sai biệt cùng một lúc — trí riêng của Phật).
Gốc từ: “Nhất thiết trí” là trí biết hết về phương diện tổng tướng (cái chung); “chủng” (種) là chủng loại, sai biệt; “Nhất thiết chủng trí” là trí biết hết cả tổng lẫn biệt, viên dung.
Về giáo lý, ba trí này tương ứng với pháp tu tam quán của Thiên Thai: quán không đưa đến Nhất thiết trí, quán giả (thấy rõ các pháp giả hữu sai biệt) đưa đến Đạo chủng trí, và quán trung (trung đạo viên dung) đưa đến Nhất thiết chủng trí. Như vậy ba trí thể hiện chiều sâu tăng dần của tuệ giác, đỉnh cao là trí toàn giác của Phật.
Liên hệ: Cách phân ba trí giúp phân biệt sở chứng giữa Nhị thừa, Bồ-tát và Phật.
Dễ nhầm: “Tam trí” ở đây (hệ Bát-nhã – Thiên Thai) khác với cách phân loại trí khác trong các luận, như “tứ trí” của Duy thức (chuyển tám thức thành bốn trí). Cần xác định ngữ cảnh.