Tứ vô lượng quán
Phép quán tu tập trải rộng bốn tâm cao thượng — thương yêu, thương xót, vui theo và buông xả — đến vô lượng chúng sinh.
Tứ vô lượng quán là phép thiền quán tu tập và rải bốn tâm cao thượng — từ, bi, hỷ, xả — đến với vô lượng, vô biên chúng sinh không phân biệt thân sơ.
Gốc từ: “Tứ vô lượng” (四無量) nghĩa là bốn tâm không có giới hạn — vô lượng vì đối tượng rải tâm là vô số chúng sinh, và quả phước cũng vô lượng. Bốn tâm này còn gọi là tứ phạm trú (bốn chỗ an trú của bậc phạm thiên).
Bốn tâm gồm: từ (mong chúng sinh được an vui), bi (mong chúng sinh thoát khổ), hỷ (vui theo hạnh phúc và thành tựu của người khác) và xả (giữ tâm bình đẳng, không thiên lệch, an nhiên trước được mất). Mỗi tâm có một “kẻ thù gần” và “kẻ thù xa” cần tránh, ví dụ xả dễ lẫn với sự dửng dưng vô cảm.
Về vị trí giáo lý, đây vừa là đề mục thiền định đưa đến tâm rộng lớn, vừa là nền tảng đạo đức và là hành trang quan trọng của Bồ-tát hạnh trong việc thương yêu, cứu giúp muôn loài.
Trong thực hành: Hành giả thường khởi rải tâm từ nơi bản thân, rồi đến người thân, người trung gian, người nghịch, sau cùng mở rộng đến tất cả chúng sinh khắp các phương.
Dễ nhầm: “Vô lượng” chỉ tính rộng lớn không bờ của tâm và đối tượng, không có nghĩa là “không đo lường được” theo nghĩa mơ hồ. Tâm xả ở đây là sự bình đẳng, buông thiên chấp, khác hẳn với thái độ thờ ơ, lạnh nhạt.