Đại Phạm thiên
Pāli: Mahābrahmā · Sanskrit: Mahābrahmā
Vị trời đứng đầu cõi Sơ thiền của Sắc giới, được xem như chúa tể của thế giới Ta-bà. Trong kinh điển, ngài thường hiện ra hộ trì và thỉnh Phật chuyển pháp.
Đại Phạm thiên là vị trời (thiên) đứng đầu, làm chủ tể cõi Sơ thiền thuộc Sắc giới trong vũ trụ quan Phật giáo. Theo kinh điển, đây là vị trời có uy đức lớn, được xem là vua của thế giới Ta-bà, có tuổi thọ và phước báo vượt xa các cõi trời thấp hơn ở Dục giới. Đại Phạm thiên thường được mô tả là vị hộ trì Phật pháp, nhiều lần hiện đến đảnh lễ và thỉnh cầu Phật.
Gốc từ: Đại (大) là lớn; Phạm (梵) phiên từ tiếng Phạn brahmā, chỉ sự thanh tịnh, ly dục; thiên (天) là cõi trời, vị trời. Tiếng Phạn/Pāli Mahābrahmā nghĩa là “vị Phạm thiên vĩ đại”.
Trong cấu trúc tam giới (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), cõi Sơ thiền của Sắc giới gồm ba tầng trời, trong đó Đại Phạm thiên là tầng cao nhất và vị đứng đầu. Phật giáo tiếp nhận hình tượng Phạm thiên từ tín ngưỡng Ấn Độ cổ nhưng đặt lại vị trí: dù cao quý và sống lâu, Phạm thiên vẫn là chúng sinh trong vòng luân hồi, chưa giải thoát, vẫn nằm dưới sự giác ngộ của Phật. Một điển tích quan trọng là việc Phạm thiên thỉnh Phật thuyết pháp sau khi Ngài thành đạo.
Dễ nhầm: Đại Phạm thiên không phải là một đấng sáng tạo toàn năng, vĩnh hằng theo nghĩa thần học. Phật giáo cho rằng vị này tuy phước lớn, sống cực kỳ lâu nhưng vẫn vô thường, vẫn chịu luân hồi và cần tu để giải thoát; xem ngài là đấng tạo hóa hay đối tượng cứu rỗi tối hậu là hiểu lệch quan điểm nhà Phật.