Bình đẳng tánh trí
Sanskrit: samatājñāna
Một trong bốn trí của quả vị Phật, hiển lộ khi thức thứ bảy được chuyển hóa, thấy mình và người vốn bình đẳng.
Bình đẳng tánh trí là một trong bốn trí (tứ trí) của quả vị Phật theo Duy thức tông. Trí này phát sinh khi mạt-na thức (thức thứ bảy) — vốn là gốc của chấp ngã — được chuyển hóa, khiến hành giả thấy rõ tự và tha (mình và người), tất cả chúng sinh, đều bình đẳng trong tánh.
Gốc từ: “Bình đẳng tánh” là tánh bình đẳng, không cao thấp, không phân biệt năng – sở; “trí” là trí tuệ giác chiếu. Tương ứng samatā (bình đẳng) + jñāna (trí).
Trong giáo lý chuyển thức thành trí, bốn trí ứng với việc chuyển hóa bốn nhóm thức: thức thứ tám thành đại viên cảnh trí, thức thứ bảy thành bình đẳng tánh trí, thức thứ sáu thành diệu quán sát trí, và năm thức trước thành thành sở tác trí. Vì mạt-na thức là cái chấp “ngã” sâu kín, nên khi nó được tịnh hóa thì sự phân biệt ta – người tan rã, và từ đó tự nhiên khởi lòng đại bi vô duyên — thương xót bình đẳng không điều kiện tới mọi loài.
Liên hệ: Trí này là nền tảng tâm lý – tâm linh cho hạnh nguyện độ sinh không phân biệt thân sơ của chư Phật, Bồ Tát.
Dễ nhầm: “Bình đẳng” ở đây không có nghĩa là xóa nhòa mọi sai biệt sự tướng (vẫn thấy rõ muôn pháp khác nhau), mà là chứng ngộ tánh bình đẳng nằm dưới mọi sai biệt, nên không còn chấp ngã – ngã sở để phân chia hơn kém.