Bản Sanh

Bản Sanh (Jātaka) là một thể loại kinh điển gồm những truyện kể về các tiền thân của Đức Phật, tức là những kiếp sống trước khi ngài thành Phật, lúc còn là Bồ tát đang tích lũy công đức và trí tuệ qua vô số đời. Trong văn hệ Pāli, các truyện Bản Sanh được xếp vào Tiểu Bộ (Khuddaka Nikāya).

Gốc từ: Jātaka bắt nguồn từ gốc jāta (sinh ra, sự sinh) — chỉ “câu chuyện về (một lần) sinh ra”, tức câu chuyện một kiếp tái sinh của Bồ tát.

Mỗi truyện thường có khung cố định: một sự việc xảy ra thời Đức Phật làm duyên khởi, rồi ngài kể lại một câu chuyện đời quá khứ, cuối cùng chỉ ra nhân vật trong chuyện xưa nay là ai. Trong đó Bồ tát có thể hiện thân làm người, làm vua, làm ẩn sĩ, thậm chí làm loài vật. Các truyện minh họa sinh động việc thực hành ba la mật — như bố thí, trì giới, nhẫn nhục — qua nhiều đời.

Ví dụ: Nhiều truyện nổi tiếng kể Bồ tát xả thân: như chuyện thí thân cho cọp đói, hay vị vua bố thí đến mức cho cả vợ con và ngôi báu, thể hiện hạnh bố thí ba la mật đến mức rốt ráo.

Dễ nhầm: Bản Sanh không phải là tiểu sử Đức Phật trong kiếp cuối (việc ấy thuộc thể loại Phật truyện). Cũng đừng nhầm với Bản Sự (Itivuttaka / Avadāna) — tuy gần nghĩa nhưng Bản Sanh đặc biệt chỉ những chuyện tiền thân của chính Đức Phật.