Bách Trượng Hoài Hải
Thiền sư đời Đường lập ra thanh quy cho thiền môn, nêu phương châm tự lao động để nuôi đạo.
Bách Trượng Hoài Hải là một Thiền sư lớn của Trung Hoa thời nhà Đường, được tôn là người đặt nền cho nếp sống tổ chức của thiền môn. Ngài nổi tiếng vì soạn ra bộ quy củ sinh hoạt cho tăng chúng trong tùng lâm, thường gọi là Bách Trượng thanh quy, và để lại câu nói trở thành phương châm sống của nhà thiền: “Một ngày không làm, một ngày không ăn”.
Gốc từ: “Bách Trượng” (百丈) vốn là tên ngọn núi nơi ngài trụ trì, về sau thành danh hiệu của ngài; “thanh quy” (清規) là những quy củ thanh tịnh, tức nội quy của thiền viện.
Về vị trí lịch sử, ngài là môn đệ trong dòng thiền của Mã Tổ Đạo Nhất, thuộc mạch Thiền tông Nam phương. Đóng góp lớn nhất của ngài là biến đời sống thiền môn từ chỗ tản mạn, nương nhờ thành một cộng đồng tự lập, lấy lao động làm một phần của sự tu, qua đó thiền và việc làm hằng ngày hòa làm một. Tinh thần “thiền nông” này giúp các tùng lâm tồn tại độc lập và ảnh hưởng sâu rộng đến Phật giáo Đông Á.
Ví dụ: Tương truyền khi đã già, ngài vẫn ra đồng làm việc cùng chúng. Đồ chúng thương, giấu nông cụ để ngài nghỉ; ngài bèn nhịn ăn hôm đó, nói rằng “một ngày không làm thì một ngày không ăn”. Câu chuyện trở thành biểu tượng cho tinh thần lao động và tự lực của thiền môn.
Dễ nhầm: “Thanh quy” của ngài không phải là một bộ luật cố định bất biến; bản văn lưu hành đời sau đã được bổ sung, chỉnh lý nhiều lần, nên cần phân biệt tinh thần khởi nguyên với các bản quy củ được biên tập về sau.