Tâm Phật chúng sinh tam vô sai biệt

Tâm, Phật, chúng sinh - tam vô sai biệt là một câu kinh nổi tiếng trong Kinh Hoa Nghiêm, khẳng định rằng tâm, chư Phật và chúng sinh, xét trên bản thể chân thật, cả ba không có sự sai khác. Đây là một trong những câu được trích dẫn nhiều nhất để diễn đạt tư tưởng bình đẳng tuyệt đối của Đại thừa.

Gốc từ: “Tam” (三) là ba; “vô sai biệt” (無差別) là “không có sự khác nhau, không sai khác”. Cả câu nghĩa là ba thứ tâm - Phật - chúng sinh không khác nhau về bản tánh.

Về giáo lý, câu này nêu rõ tư tưởng Phật tánh sẵn đủ nơi mọi loài: chúng sinh không phải hạng thấp kém vĩnh viễn, mà chính là Phật chưa hiển lộ; chư Phật cũng từ tâm chúng sinh mà thành tựu. Sự khác biệt chỉ ở chỗ mê hay ngộ, chứ bản thể vốn đồng. Đây là nền tảng cho niềm tin “ai cũng có thể thành Phật” và là cốt lõi liên hệ với học thuyết Như Lai Tạng.

Ví dụ: Người tu quán câu này để khởi tâm khiêm hạ với tất cả chúng sinh (vì họ là Phật sẽ thành) và khởi niềm tin nơi chính mình (vì tâm mình vốn không khác tâm Phật).

Dễ nhầm: “Không sai biệt” nói trên phương diện bản thể, không phủ nhận sai biệt trên mặt hiện tượng (mê - ngộ, phàm - thánh vẫn khác nhau trong sự tướng). Hiểu lệch thành “chúng sinh đã là Phật rồi, khỏi tu” là rơi vào tà kiến.