Chánh nhân Phật tánh
Phật tánh xét là nhân chính để thành Phật, tức lý tánh chân như vốn sẵn có nơi mỗi chúng sinh.
Chánh nhân Phật tánh là một thuật ngữ trong giáo lý về Phật tánh, thường được nêu trong cách phân loại “ba nhân Phật tánh” (tam nhân Phật tánh). Trong đó, chánh nhân là cái nhân chính yếu, căn bản nhất để một chúng sinh có thể thành Phật — đó chính là lý tánh chân như thanh tịnh, sẵn có và bình đẳng nơi tất cả mọi loài.
Gốc từ: “chánh nhân” 正因 là nguyên nhân chính; “Phật tánh” 佛性 là tánh giác ngộ, khả năng thành Phật. Ghép lại: cái nhân chính của việc thành Phật.
Theo cách lập “tam nhân”, ngoài chánh nhân còn có liễu nhân Phật tánh (trí tuệ quán chiếu soi sáng để hiển lộ lý tánh) và duyên nhân Phật tánh (các công hạnh, phước thiện làm trợ duyên). Chánh nhân ví như hạt giống bên trong; liễu nhân và duyên nhân ví như ánh sáng, nước và phân giúp hạt nảy mầm. Giáo lý này khẳng định Phật tánh không phải do tu mới tạo ra, mà vốn sẵn đủ; tu hành chỉ là tháo gỡ phiền não che lấp để nó hiển bày. Tư tưởng này liên hệ chặt với khái niệm Như Lai tạng — kho tàng Như Lai ẩn nơi chúng sinh.
Ví dụ: vàng ròng nằm trong quặng vốn đã là vàng (chánh nhân); việc nấu luyện, gạn lọc chỉ làm lộ ra vàng vốn có chứ không tạo ra vàng mới.
Dễ nhầm: “chánh nhân Phật tánh” sẵn có không có nghĩa là không cần tu; thiếu liễu nhân và duyên nhân thì hạt giống vẫn nằm im. Cũng đừng hiểu Phật tánh như một “linh hồn” thường hằng kiểu ngã — đó là lý tánh vô ngã, vượt ngoài có-không thông thường.