Viên Ngộ Khắc Cần
Thiền sư danh tiếng đời Tống, người trước tác lời bình giúp hình thành bộ ngữ lục Thiền Bích Nham Lục.
Viên Ngộ Khắc Cần là một Thiền sư lừng danh thuộc tông Lâm Tế đời Tống (Trung Hoa), được hậu thế biết đến nhiều nhất qua việc ngài soạn lời bình và lời tụng cho tập công án, tạo thành bộ Bích Nham Lục — một trong những tác phẩm ngữ lục quan trọng bậc nhất của Thiền tông.
Gốc từ: “Viên Ngộ” là hiệu (nghĩa: sự giác ngộ tròn đầy, viên mãn); “Khắc Cần” là pháp danh. Theo lệ Thiền môn, người đời thường gọi gộp hiệu và tên.
Về vị trí lịch sử, Bích Nham Lục được xây dựng trên cơ sở Tụng Cổ (những bài tụng các tắc công án) của Thiền sư Tuyết Đậu Trùng Hiển; Viên Ngộ thêm vào lời dẫn, lời bình và chú giải sắc bén, biến nó thành một bộ sách hướng dẫn tham cứu công án kinh điển. Tác phẩm thể hiện đặc trưng Thiền Lâm Tế: dùng nghịch lý, đối đáp bất ngờ để đập vỡ lối suy nghĩ phân biệt, đưa người học đến chỗ trực nhận.
Ví dụ: Mỗi “tắc” trong Bích Nham Lục thường nêu một mẩu đối đáp giữa thầy và trò xưa, rồi kèm lời bình để gợi mở chỗ then chốt — như một bài tập quán chiếu cho hành giả tham thiền.
Dễ nhầm: Vì bộ sách nổi tiếng, nhiều người tưởng Viên Ngộ là người sáng tác toàn bộ các công án trong đó. Thực ra phần công án và bài tụng cốt lõi là của Tuyết Đậu; đóng góp chính của Viên Ngộ là phần bình giảng. Cũng cần phân biệt Bích Nham Lục với Vô Môn Quan — một tập công án khác do Thiền sư Vô Môn Huệ Khai biên soạn sau này.