Không Lộ
Thiền sư thời Lý được dân gian tôn là tổ nghề đúc đồng, tác giả bài kệ thi nổi tiếng Ngôn hoài.
Không Lộ (thường gọi là Thiền sư Dương Không Lộ) là một vị Thiền sư thời nhà Lý của Việt Nam, một nhân vật vừa mang tính lịch sử vừa thấm đẫm màu sắc huyền thoại dân gian. Ngài được nhiều làng nghề tôn kính như một vị tổ nghề đúc đồng, và tên tuổi gắn liền với các ngôi chùa cổ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Gốc từ: “Không Lộ” là tên hiệu mang ý vị Thiền: “Không” gợi tính không, “Lộ” là con đường — có thể hiểu là “con đường của tánh không”. Cách hiểu này mang tính gợi mở, gắn với phong cách đặt đạo hiệu của Thiền môn.
Về vị trí văn học và lịch sử, Không Lộ được biết đến nhiều qua bài thơ Ngôn hoài (Tỏ nỗi lòng), một trong những áng thi kệ tiêu biểu của văn học Thiền thời Lý – Trần. Bài thơ thể hiện cốt cách an nhiên, tự tại của người đã chứng ngộ, hòa mình giữa thiên nhiên núi sông. Cùng với nhiều Thiền sư khác, ngài góp phần làm nên dòng văn học Phật giáo đặc sắc của Đại Việt thời kỳ này.
Ví dụ: Hình ảnh trong Ngôn hoài về tiếng kêu dài làm lạnh cả bầu trời thường được trích dẫn như biểu tượng cho khí phách phóng khoáng, siêu thoát của Thiền giả.
Dễ nhầm: Quanh nhân vật Không Lộ có nhiều truyền thuyết về tài phép phi thường được dân gian thêm thắt qua thời gian; cần phân biệt phần sử liệu khả tín với phần truyền thuyết. Ngoài ra, đôi khi có sự lẫn lộn giữa Thiền sư Không Lộ với một vị Thiền sư khác cùng thời do các tích truyện dân gian đan xen.