Mục Kiền Liên
Pāli: Moggallāna · Sanskrit: Maudgalyāyana
Một trong những đại đệ tử của Đức Phật, được tôn là bậc thần thông số một. Tên tuổi ông gắn liền với câu chuyện cứu mẹ và ngày lễ Vu Lan báo hiếu.
Mục Kiền Liên (gọi đầy đủ là Đại Mục Kiền Liên) là một trong hai vị đại đệ tử thượng thủ của Đức Phật, sánh đôi với ngài Xá Lợi Phất. Nếu Xá Lợi Phất nổi tiếng về trí tuệ thì Mục Kiền Liên được tôn là bậc thần thông đệ nhất. Vốn là bạn thân của Xá Lợi Phất từ thuở chưa xuất gia, hai người cùng tầm sư học đạo rồi cùng quy y theo Phật, trở thành hai cánh tay đắc lực giúp Tăng đoàn lớn mạnh thời kỳ đầu.
Gốc từ: Tên Pāli Moggallāna xuất phát từ tên dòng họ Bà-la-môn (gotra) của ngài; “Đại” (Mahā) thêm vào để phân biệt với những người trùng tên.
Trong truyền thống, ngài đại diện cho sức mạnh của định lực và phương tiện. Đặc biệt, hình ảnh Mục Kiền Liên gắn chặt với kinh Vu Lan: thương mẹ đọa khổ cảnh, ngài vâng lời Phật mà thiết lễ cúng dường chư Tăng sau ba tháng an cư để hồi hướng cứu mẹ. Từ tích này hình thành lễ Vu Lan rằm tháng Bảy, ngày báo hiếu cha mẹ của người con Phật.
Ví dụ: Câu chuyện Mục Kiền Liên cứu mẹ thường được kể trong mùa Vu Lan như một bài học: lòng hiếu thảo cần đi cùng phước lành và sự chung tay của cộng đồng, chứ một mình thần thông cũng không thay được nghiệp lực.
Dễ nhầm: Nhiều người nghĩ thần thông của Mục Kiền Liên là vạn năng, có thể tùy ý cứu mẹ ra khỏi khổ cảnh. Thực ra kinh nhấn mạnh ngược lại: chính ngài cũng phải nhờ sức chú nguyện của Tăng chúng và năng lực phước thiện mới chuyển hóa được nghiệp, cho thấy nhân quả không thể cưỡng ép bằng phép lạ.