Thanh văn

Thanh văn (tiếng Phạn śrāvaka, nghĩa là “người nghe”) chỉ những đệ tử tu hành nhờ trực tiếp nghe giáo pháp từ Đức Phật rồi thực hành theo, hướng đến quả vị A la hán — bậc đã dứt sạch phiền não và thoát khỏi luân hồi.

Gốc từ: “thanh” là âm thanh, tiếng; “văn” là nghe. “Thanh văn” nghĩa đen là “nghe tiếng (pháp)” — dịch nghĩa của śrāvaka, người nhờ nghe lời dạy mà tu tập, phân biệt với bậc Độc giác tự ngộ không nhờ nghe pháp.

Đây là một trong các con đường tu giải thoát được nhắc đến trong kinh điển. Trong cách phân loại của Đại thừa, thanh văn thường được đặt cạnh Bồ tát để cho thấy những hướng đi và tâm nguyện khác nhau, nhưng đều xuất phát từ việc lắng nghe và thực hành lời Phật dạy một cách chân thành, đều nương trên nền giới–định–tuệ.

Điểm khác biệt thường được nêu là về tâm nguyện: con đường Thanh văn chú trọng trước hết vào việc tự mình dứt khổ, đạt giải thoát; còn con đường Bồ tát phát nguyện rộng lớn hơn là cùng cứu độ muôn loài, nguyện thành Phật vì lợi ích tất cả chúng sinh. Ví dụ: cùng học một thầy, có người trước hết lo chữa lành cho chính mình rồi mới giúp người, có người ngay từ đầu đã nguyện trở thành lương y cứu cả cộng đồng — cả hai đều đáng quý.

Dễ nhầm: cách phân biệt này không nhằm xem thường con đường Thanh văn. Cả hai đều là những hướng tu chân chính, đều quý trọng việc nghe pháp và hành trì; sự khác nhau chủ yếu nằm ở bề rộng của tâm nguyện, tùy theo căn cơ mỗi người.