Marpa

Marpa (thường gọi Marpa Dịch Giả, khoảng thế kỷ 11) là một đạo sư cư sĩ người Tây Tạng, nổi tiếng với công lao nhiều lần vượt dãy Himalaya sang Ấn Độ tầm cầu giáo pháp và mang về Tây Tạng nhiều giáo lý Kim Cương thừa. Ngài là một trong những tổ khai mở dòng Kagyu, một trong bốn truyền thống lớn của Phật giáo Tây Tạng, và là thầy của hành giả nổi tiếng Mật Lặc Nhật Ba (Milarepa).

Gốc từ: Danh xưng “Dịch Giả” (tiếng Tạng: Lotsawa) chỉ những bậc đã dịch kinh điển từ Phạn ngữ sang tiếng Tạng; Marpa được tôn xưng như vậy nhờ công phiên dịch và truyền bá nhiều bản văn Mật giáo.

Về phương diện truyền thừa, Marpa thọ học các giáo pháp tinh yếu như Đại thủ ấn (Mahāmudrā) và các pháp du-già từ những bậc thầy Ấn Độ, rồi trao truyền lại, hình thành mạch pháp “khẩu truyền” đặc trưng của Kagyu. Cuộc đời ngài cho thấy một mẫu hình hiếm: người tại gia có gia đình, ruộng vườn mà vẫn là bậc thầy chứng đắc và đầu nguồn của một dòng phái lớn.

Ví dụ: Truyền thống kể rằng Marpa từng bắt Mật Lặc Nhật Ba xây đi phá lại những tòa nhà đá nhiều lần để tịnh hóa nghiệp chướng nặng nề trước khi truyền pháp — một thử thách khắc nghiệt nhưng đầy bi tâm của bậc thầy.

Dễ nhầm: Vì Marpa là cư sĩ có gia đình, có người tưởng ngài chỉ là học giả thế tục; thực ra ngài được tôn kính như một thành tựu giả và tổ sư truyền thừa. Cũng nên phân biệt Marpa (người thầy Tây Tạng) với các bậc thầy Ấn Độ của ngài trong dòng Kagyu.