Ngũ ấm ma
Tập hợp năm mươi cảnh giới sai lệch mà người hành thiền có thể gặp, được phân theo từng uẩn trong một bộ kinh Đại thừa.
Ngũ ấm ma là tên gọi nhóm năm mươi loại ma cảnh — những hiện tượng, ảo cảnh hay trạng thái dễ gây lầm lạc — được trình bày trong Kinh Lăng Nghiêm. Các cảnh này được sắp xếp theo năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức), mỗi uẩn có mười loại, nên thường gọi là “năm mươi ấm ma”.
Gốc từ: “Ấm” (陰) là cách dịch cũ của skandha, đồng nghĩa với “uẩn” (蘊) — chỉ năm nhóm hợp thành thân tâm; “ma” chỉ những gì gây chướng ngại, mê hoặc đường tu. “Ngũ ấm ma” tức các ma cảnh khởi lên nơi năm uẩn.
Về ý nghĩa giáo lý, đoạn kinh này là lời cảnh tỉnh dành cho người hành thiền: khi định lực tiến sâu, các trạng thái lạ, cảm thọ phi thường hay tri kiến vi tế có thể xuất hiện. Nếu hành giả không tỉnh giác mà sinh tâm chấp trước, cho đó là chứng đắc, thì dễ lạc vào tà kiến hoặc cuồng vọng. Tinh thần chung là không bám víu, không sợ hãi, chỉ tiếp tục quán chiếu để vượt qua.
Ví dụ: Kinh nêu trường hợp hành giả thấy hào quang, nghe pháp âm, hay cảm thấy thân tâm khác lạ; nếu khởi ý tự cho là thánh, liền rơi vào ma sự.
Dễ nhầm: “Ma” ở đây phần lớn không phải quỷ thần bên ngoài, mà chủ yếu là chướng ngại nội tâm sinh từ chính tâm thức và mức độ chấp thủ của người tu.