Tông Khách Ba
Đại sư cải cách Phật giáo Tây Tạng, người lập ra dòng tu nổi tiếng về giới luật nghiêm cẩn và học vấn.
Tông Khách Ba (khoảng thế kỷ 14-15) là một trong những đại sư có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử Phật giáo Tây Tạng. Trong bối cảnh giới tu sĩ đương thời có nơi buông lỏng giới luật, ngài chủ trương một cuộc chấn hưng đặt nền tảng trên sự kết hợp chặt chẽ giữa giữ giới, học giáo lý và hành trì mật pháp.
Gốc từ: Tên gọi “Tông Khách Ba” phiên âm từ tiếng Tạng, hàm ý “người ở vùng Tsongkha”, chỉ quê hương của ngài; đây là cách gọi theo địa danh chứ không phải tên riêng theo nghĩa thông thường.
Ngài sáng lập phái Gelug (nghĩa là “thiện hạnh”), thường gọi là phái Mũ Vàng, về sau trở thành dòng truyền thừa mà các vị Đạt-lai Lạt-ma thuộc về. Trứ tác trọng yếu của ngài là Bồ Đề Đạo Thứ Đệ (Lamrim), trình bày toàn bộ con đường tu từ căn bản đến giác ngộ theo ba căn cơ - hạ, trung, thượng sĩ - một cách mạch lạc, hệ thống.
Ví dụ: Mô hình tu học của ngài nhấn mạnh thứ tự: trước hết vững nền tảng giới hạnh và bồ-đề tâm, rồi mới bước vào pháp môn cao như Mật thừa; ví như xây nhà phải làm móng trước.
Liên hệ: Tư tưởng “thứ đệ” của ngài ảnh hưởng tới cách trình bày giáo lý Phật giáo Tây Tạng cho người mới học cho đến ngày nay.
Dễ nhầm: Có người tưởng “Mũ Vàng” là phái duy nhất hoặc cao nhất ở Tây Tạng. Thực ra Phật giáo Tây Tạng có nhiều dòng (Nyingma, Kagyu, Sakya, Gelug…); Gelug chỉ là một trong số đó, dù về sau có vị thế chính trị - tôn giáo nổi bật.