Đẳng lưu

Đẳng lưu là một thuật ngữ trong giáo lý nhân quả của Phật giáo, chỉ loại quả đẳng lưu — kết quả có cùng tính chất, cùng loại với nhân đã tạo, như thể tính chất ấy “tuôn chảy” tương tục từ nhân sang quả. Nói cách khác, gieo nhân thế nào thì gặt quả tương ứng thế ấy về mặt bản chất.

Gốc từ: “Đẳng” (等) nghĩa là ngang bằng, đồng loại; “lưu” (流) là dòng chảy, tuôn chảy. Tiếng Phạn niṣyanda mang nghĩa “tuôn ra, chảy ra liên tục”. Ghép lại, “đẳng lưu” chỉ cái quả đồng loại tương tục với nhân.

Đẳng lưu quả là một trong năm quả mà luận tạng A-tỳ-đạt-ma phân tích (cùng với dị thục quả, sĩ dụng quả, tăng thượng quả, ly hệ quả). Đặc điểm của nó là nhân và quả cùng tính chất thiện, ác hay vô ký. Ví dụ thói quen được lặp lại nhiều lần sẽ tạo ra khuynh hướng tâm lý cùng loại ngày càng mạnh.

Ví dụ: Người thường khởi tâm sân hận thì tâm dễ nóng nảy hơn về sau; người quen làm việc lành thì tâm hướng thiện ngày càng tự nhiên. Cái sau cùng loại với cái trước, nối nhau như dòng nước — đó là tính chất đẳng lưu.

Dễ nhầm: Cần phân biệt đẳng lưu quả (quả cùng loại với nhân) với dị thục quả (quả chín khác loại, khác thời, như nghiệp thiện ác đưa đến quả khổ vui trung tính). Hai loại quả này vận hành theo cơ chế khác nhau, không nên lẫn lộn.