Chân Đế
Sanskrit: Paramārtha
Một dịch giả người Ấn Độ có công lớn đưa nhiều bộ luận quan trọng, nhất là về tâm thức, sang chữ Hán cho Phật giáo Trung Hoa.
Chân Đế là một dịch giả Phật giáo gốc Ấn Độ hoạt động tại Trung Hoa vào thời Nam Bắc triều. Ông được tôn là một trong những nhà phiên dịch lớn của lịch sử Phật giáo Trung Quốc, có công đầu trong việc truyền dịch học thuyết Duy thức (Du-già hành) sang Hán văn, đặt nền cho việc nghiên cứu tâm thức học ở Đông Á trước thời Huyền Trang.
Gốc từ: Tên Phạn Paramārtha ghép parama (tối thượng) và artha (nghĩa lý, chân lý), nghĩa là “chân lý tối hậu”. Dịch nghĩa Hán–Việt thành Chân Đế — cũng chính là một thuật ngữ giáo lý chỉ “sự thật rốt ráo”.
Các bản dịch của ông giới thiệu nhiều luận thư cốt lõi của hệ Duy thức, gắn với tư tưởng của hai anh em Vô Trước và Thế Thân. Công trình của ông góp phần hình thành học phái Nhiếp luận tông và chuẩn bị nền tảng để sau này Huyền Trang phát triển Duy thức tông một cách hệ thống hơn. Vai trò của ông cho thấy bước chuyển tri thức Phật học từ Ấn Độ sang Trung Hoa phụ thuộc rất nhiều vào công sức của các dịch giả.
Ví dụ: Trong số trước tác ông chuyển dịch có những luận thư nền tảng về tâm thức và về con đường tu của Bồ-tát, trở thành tài liệu học tập cho nhiều thế hệ học tăng.
Dễ nhầm: “Chân Đế” ở đây là tên người (dịch giả Paramārtha), khác với thuật ngữ “chân đế” (sự thật tối hậu) trong cặp chân đế – tục đế. Cùng một chữ Hán nhưng một bên chỉ nhân vật, một bên chỉ khái niệm.