Bạch cốt quán

Bạch cốt quán là một phép quán tưởng trong đó hành giả hình dung thân thể mình (và thân người) dần tan rã chỉ còn lại bộ xương trắng, nhằm đối trị và làm nguội lạnh tâm tham ái, luyến chấp đối với sắc thân.

Gốc từ: “Bạch” (白) là trắng; “cốt” (骨) là xương; “quán” (觀) là quán tưởng. “Bạch cốt quán” nghĩa đen là “phép quán bộ xương trắng”.

Phép quán này thuộc nhóm quán bất tịnh (quán cái không trong sạch của thân) và thường được xếp trong các đề mục thiền đối trị tham dục, như một phần của “ngũ đình tâm quán” (năm pháp quán làm dừng lặng tâm). Hành giả lần lượt quán thi thể trải qua các giai đoạn rữa nát cho đến khi chỉ còn xương trắng, rồi quán cả bộ xương rời rã, tan thành bụi. Qua đó, ý niệm về thân thể đẹp đẽ đáng yêu thích — gốc của tham dục — bị soi rõ là vô thường, mong manh và bất tịnh. Đây là pháp môn được dạy nhiều cho người nặng lòng tham ái sắc dục.

Trong thực hành: Bạch cốt quán cần được thực hành dưới sự hướng dẫn và với mức độ phù hợp, vì quán quá sâu mà thiếu cân bằng có thể gây chán đời, u uất thái quá.

Dễ nhầm: Mục đích của bạch cốt quán không phải gieo rắc sự ghê sợ hay thù ghét thân thể, mà là buông bỏ chấp luyến và thấy đúng bản chất vô thường, bất tịnh của sắc thân. Hiểu lệch thành chán ghét, hành hạ thân là đi trệch khỏi tinh thần trung đạo của pháp quán.