Duy Ma Cật
Sanskrit: Vimalakīrti
Một cư sĩ tại gia giàu có nhưng thâm ngộ giáo pháp, nổi tiếng vì biện tài và đời sống nhập thế mà không nhiễm trần.
Trong văn học Đại thừa, Duy Ma Cật là hình ảnh lý tưởng của người tu tại gia: một trưởng giả sống giữa phố thị, có gia đình, của cải và địa vị, nhưng nội tâm an trú nơi giải thoát. Ông là nhân vật trung tâm của Kinh Duy Ma Cật, nơi ông thị hiện bệnh để các vị Bồ tát và đại đệ tử Phật đến thăm, qua đó mở ra những cuộc luận đạo sâu sắc về tánh Không và pháp môn bất nhị.
Gốc từ: Phạn ngữ Vimalakīrti, ghép vimala (không cấu nhiễm, thanh tịnh) và kīrti (danh tiếng), thường dịch nghĩa là Tịnh Danh hay Vô Cấu Xưng — tiếng tăm trong sạch.
Hình tượng Duy Ma Cật phá vỡ định kiến rằng chỉ người xuất gia mới chứng đạo cao. Ông biện luận thắng cả các đại đệ tử và Bồ tát, nhưng đỉnh điểm là khi Bồ tát Văn Thù hỏi về pháp môn bất nhị, ông đáp lại bằng sự im lặng — cái lặng thinh sấm sét diễn tả chỗ ngôn ngữ không với tới. Kinh này có ảnh hưởng lớn đến Thiền tông Trung Hoa.
Ví dụ: Khi được hỏi vì sao bệnh, ông đáp đại ý: vì chúng sinh bệnh nên Bồ tát bệnh — lòng đại bi khiến ngài đồng cảm với khổ đau của muôn loài.
Dễ nhầm: Duy Ma Cật là nhân vật trong kinh điển Đại thừa, không phải một vị tổ lịch sử có niên đại xác định. Cũng đừng hiểu sự im lặng của ông là “không biết trả lời”; đó là cách diễn đạt cao nhất về thật tướng vượt ngoài có–không.