Lục thông
Pāli: chaḷabhiññā · Sanskrit: ṣaḍabhijñā
Sáu năng lực siêu việt mà bậc tu chứng thiền định sâu có thể đạt; trong đó chỉ năng lực cuối mới gắn với giải thoát thật sự.
Lục thông là sáu loại năng lực phi thường (thần thông) mà bậc tu hành đạt định lực sâu và trí tuệ có thể phát khởi. Kinh điển có nhắc đến chúng, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng năm thứ đầu chỉ là khả năng phụ, riêng năng lực thứ sáu mới thật sự liên quan đến giác ngộ.
Gốc từ: “Lục” (六) là sáu; “thông” (通) là thông suốt, năng lực thấu đạt không ngăn ngại. Tiếng Phạn ṣaḍabhijñā: ṣaṭ là sáu, abhijñā là thắng trí, sự thấu biết siêu việt.
Sáu thông gồm: thiên nhãn thông (thấy được xa, thấy cảnh giới khác), thiên nhĩ thông (nghe được xa), tha tâm thông (biết tâm niệm người khác), túc mạng thông (nhớ các đời trước), thần túc thông (biến hoá, di chuyển tự tại), và lậu tận thông (đoạn sạch mọi phiền não, lậu hoặc). Năm thông đầu có thể có ở cả những người ngoại đạo tu định cao, nên không bảo đảm giải thoát. Chỉ lậu tận thông — sạch hết tham–sân–si — là dấu hiệu của bậc A-la-hán đã giải thoát hoàn toàn.
Liên hệ: Lục thông gắn với nền tảng thiền định sâu (như tứ thiền bát định), nhưng trí tuệ đoạn hoặc mới là cốt lõi.
Dễ nhầm: Nhiều người mê thần thông và xem đó là mục tiêu tu hành. Đức Phật dạy ngược lại: thần thông không phải thước đo đạo hạnh, dễ làm tâm kiêu mạn; điều đáng cầu là lậu tận — chấm dứt khổ đau, chứ không phải phép lạ.