Phật tánh

Phật tánh là quan điểm đầy hy vọng trong nhiều truyền thống Đại thừa: mỗi chúng sinh đều mang sẵn khả năng giác ngộ, giống như hạt giống tốt nằm chờ trong lòng đất. Sự giác ngộ không phải đặc quyền của riêng ai; nó bị che lấp bởi tham, sân, si chứ không hề mất đi.

Gốc từ: “Phật tánh” là từ Hán–Việt — Phật (bậc giác ngộ, dịch chữ buddha: người tỉnh thức) và tánh (tính, bản chất sẵn có). Ghép lại nghĩa là “bản tánh giác ngộ vốn có”: khả năng thành Phật tiềm tàng nơi mỗi chúng sinh, không do bên ngoài ban cho.

Với người mới học, đây là lời khích lệ quý giá. Dù hiện tại bạn còn nhiều vụng về hay lỗi lầm, bản chất sáng suốt và thiện lành vẫn còn nguyên đó. Tu tập chính là gỡ bỏ lớp che để phần tốt đẹp ấy dần hiển lộ — bằng con đường giới – định – tuệ. Ví dụ: như mặt trăng vốn sáng nhưng tạm bị mây che; mây tan thì trăng hiện, chứ ánh sáng không phải do mây sinh ra. Tâm ta cũng vậy, vốn sáng, chỉ bị phiền não che mờ.

Dễ nhầm: Phật tánh không phải là một “linh hồn” hay cái tôi bất biến giấu bên trong ta — điều đó sẽ trái với giáo lý vô ngã. Nó được hiểu như khả năng, tiềm năng giác ngộ, chứ không phải một bản thể cố định. Cũng vì là khả năng nên không thể chỉ ngồi chờ nó tự hiện; vẫn cần thực tập giới, định, tuệ để vén dần những lớp che lấp.