Tứ không định
Bốn tầng thiền định sâu thuộc cõi vô sắc, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc và an trú trong những trạng thái cực tĩnh lặng, vi tế.
Tứ không định là bốn tầng thiền định cao thuộc cõi vô sắc — những trạng thái tâm cực kỳ tĩnh lặng, vi tế, không còn nương vào hình sắc hay đối tượng vật chất. Hành giả đạt được sau khi đã thuần thục bốn tầng thiền sắc giới (Tứ thiền).
Gốc từ: Tứ (四) là bốn, không (空) ở đây chỉ trạng thái vô sắc, vượt khỏi hình tướng, định (定) là sự an trú lắng đọng của tâm. “Tứ không định” tức bốn định ở cõi không có sắc thân.
Bốn định gồm: Không vô biên xứ (tâm an trú nơi khái niệm không gian vô biên), Thức vô biên xứ (an trú nơi thức vô biên), Vô sở hữu xứ (an trú nơi “không có gì cả”) và Phi tưởng phi phi tưởng xứ (trạng thái tri giác cực kỳ vi tế, “không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng”). Đây là những tầng định sâu nhất trong tam giới.
Liên hệ: Trước khi thành đạo, Bồ tát Tất Đạt Đa từng học và chứng các tầng định vô sắc này với hai vị thầy, nhưng nhận ra chúng vẫn chưa đưa đến giải thoát rốt ráo.
Dễ nhầm: Nhiều người tưởng đạt tứ không định là đã giác ngộ. Thực ra, dù an lạc và sâu xa, đây vẫn là những trạng thái thuộc luân hồi — phước báu lớn nhưng có thời hạn. Giải thoát đòi hỏi trí tuệ quán chiếu vô thường, vô ngã, chứ không chỉ là định sâu.