Đề Bà Đạt Đa

Đề Bà Đạt Đa là người trong dòng họ Thích Ca, anh em họ với Đức Phật và là anh ruột của tôn giả A Nan. Ông xuất gia theo Phật, có học rộng và đạt một số năng lực thiền định, nhưng sau đó sinh tâm muốn thay Phật lãnh đạo tăng đoàn. Khi không được chấp nhận, ông tìm cách lập tăng đoàn riêng và đối đầu với Phật.

Gốc từ: Tên Devadatta (Pāli, Sanskrit) ghép từ deva (trời, thần) và datta (được ban cho), nghĩa “do chư thiên ban tặng” — một tên gọi phổ biến đương thời.

Trong truyền thống, Đề Bà Đạt Đa gắn với ngũ nghịch tội ở các hành vi như cố ý làm Phật chảy máu và phá hòa hợp tăng (chia rẽ tăng đoàn). Ông đề xuất năm điều khổ hạnh khắt khe và yêu cầu áp đặt cho mọi tỳ kheo; khi Phật để mỗi người tùy nguyện, ông dùng đó để lôi kéo một nhóm tăng trẻ tách ra. Hình ảnh của ông thường được dùng để cảnh tỉnh về danh lợi và ngã mạn ngay trong đời sống tu hành.

Ví dụ: Kinh điển kể ông xúi Vua A Xà Thế làm điều bất thiện và nhiều lần mưu hại Phật, nhưng các âm mưu đều bất thành. Tôn giả Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên về sau đã đưa nhóm tăng bị lôi kéo trở lại với Phật.

Liên hệ: Một số kinh Đại thừa, tiêu biểu là kinh Pháp Hoa, nhắc đến việc Đề Bà Đạt Đa trong tương lai vẫn sẽ thành Phật, nhằm nêu rõ ý nghĩa Phật tính bình đẳng nơi mọi chúng sinh.

Dễ nhầm: Nhiều người tưởng ông là kẻ thù bên ngoài đạo, nhưng ông là một thành viên xuất gia. Cũng cần phân biệt: phá hòa hợp tăng là chia rẽ tổ chức tu hành, không đơn thuần là bất đồng quan điểm.