Lục tướng viên dung
Học thuyết Hoa Nghiêm cho thấy mọi sự vật đều mang sáu khía cạnh đối đãi nhưng dung hợp trọn vẹn.
Lục tướng viên dung là một học thuyết đặc trưng của tông Hoa Nghiêm, cho rằng mỗi sự vật, mỗi pháp đều đồng thời hàm chứa sáu tướng đối đãi nhau từng cặp mà vẫn dung thông không ngăn ngại. Sáu tướng đó là: tổng tướng và biệt tướng (toàn thể - bộ phận), đồng tướng và dị tướng (giống nhau - khác nhau), thành tướng và hoại tướng (hợp thành - tan rã).
Gốc từ: “Lục tướng” (六相) là sáu tướng trạng; “viên dung” (圓融) nghĩa là “tròn đầy dung thông”, chỉ sự hoà hợp trọn vẹn không mâu thuẫn.
Về mặt giáo lý, lục tướng viên dung diễn tả tư tưởng nền tảng của Hoa Nghiêm về pháp giới trùng trùng duyên khởi: trong cái toàn thể có cái riêng, trong cái riêng phản chiếu cái toàn thể; sai biệt mà không chống trái, hợp tan mà không rời nhau. Đây là cách quán chiếu giúp thấy được tính tương tức tương nhập của vạn pháp.
Ví dụ: Cổ đức thường lấy hình ảnh ngôi nhà và các cây cột, kèo: nhà là tổng tướng, mỗi bộ phận là biệt tướng; chúng cùng thành một mái nhà (đồng) nhưng mỗi cái vẫn riêng biệt (dị); góp lại thì nhà thành (thành), tách ra thì nhà rã (hoại) - sáu tướng cùng có nơi một thực thể.
Dễ nhầm: Sáu tướng không phải sáu vật riêng rẽ cộng lại, mà là sáu góc nhìn cùng hiện hữu trên một pháp. Tách rời chúng thành những thực thể độc lập là hiểu sai ý “viên dung”.