Phật tánh thường trụ
Tông chỉ cho rằng mọi chúng sinh đều sẵn có Phật tánh thường hằng và đều sẽ thành Phật.
Phật tánh thường trụ là tông chỉ trung tâm của kinh Đại Bát Niết-bàn, chủ trương rằng tất cả chúng sinh đều sẵn có Phật tánh — khả năng giác ngộ thành Phật — và Phật tánh ấy thường hằng, bất biến, không sinh không diệt. Từ đó kinh khẳng định mọi chúng sinh, không trừ ai, rốt cuộc đều có thể thành Phật.
Gốc từ: “Phật tánh” là tánh giác ngộ vốn có; “thường trụ” nghĩa là an trụ thường hằng, không thay đổi theo sinh diệt. Cụm từ nhấn mạnh tính bất biến của bản tánh giác ngộ.
Tư tưởng này có vị trí lớn trong Phật giáo Đại thừa, đặc biệt liên hệ mật thiết với học thuyết Như Lai tạng — kho tàng giác ngộ tiềm ẩn trong mỗi chúng sinh, bị phiền não che lấp nhưng không hề mất đi. Phật tánh thường trụ cũng đưa ra cách nhìn rằng Niết-bàn không chỉ là sự dập tắt, mà còn hàm chứa các đức “thường, lạc, ngã, tịnh” theo nghĩa siêu việt. Quan điểm này có ảnh hưởng sâu rộng tới Thiền tông và nhiều dòng tư tưởng Đại thừa Đông Á.
Ví dụ: Hình ảnh quen thuộc là viên ngọc quý giấu trong áo rách, hay vàng ròng vùi trong đất: bản chất quý báu vẫn còn nguyên dù bị che phủ.
Dễ nhầm: “Phật tánh thường trụ” không có nghĩa thừa nhận một “cái ngã thường hằng” theo kiểu ngoại đạo; “thường” ở đây được hiểu trong khung Đại thừa, không mâu thuẫn với vô ngã. Cũng cần thận trọng: việc “đều sẽ thành Phật” là về khả năng tiềm tàng, không phải sự thành tựu tự động không cần tu tập.