Pháp xứ sở nhiếp sắc
Loại vật chất rất vi tế mà chỉ ý thức nhận biết được, không thấy bằng mắt hay các giác quan thường.
Pháp xứ sở nhiếp sắc là một loại sắc pháp (vật chất, hiện tượng vật lý) rất đặc biệt: tuy gọi là “sắc” nhưng nó không thuộc về năm cảnh thô (sắc, thanh, hương, vị, xúc) mà mắt tai mũi lưỡi thân tiếp nhận, mà thuộc về pháp xứ — tức đối tượng riêng của ý thức. Nói cách khác, đây là loại sắc vi tế chỉ có ý thức mới duyên đến, không thể thấy nghe sờ chạm bằng năm giác quan.
Gốc từ: Tên gọi đầy đủ là “sắc do pháp xứ thâu nhiếp”: “pháp xứ” là phạm vi đối tượng của ý căn; “nhiếp” là thâu gồm; “sắc” là vật chất. Ghép lại: loại sắc được xếp vào nhóm đối tượng của ý thức.
Trong giáo lý A-tì-đạt-ma và Duy thức, loại sắc này thường được kể gồm những thứ như vô biểu sắc (sắc vô hình phát sinh khi thọ giới hay tạo nghiệp mạnh, không biểu lộ ra ngoài), cực lược sắc và cực huýnh sắc (sắc phân tích đến cực nhỏ hoặc khoảng không), sắc do định lực biến hiện, và ảnh tượng trong tâm tưởng. Việc lập ra phạm trù này cho thấy phân tích tâm lý – vật lý của Phật giáo rất tinh tế, không quy mọi “sắc” về thứ thấy được bằng mắt.
Ví dụ: Khi một người thọ giới và phát nguyện giữ giới, theo phân tích này, trong tâm phát sinh một thứ “sắc” vô hình (vô biểu sắc) duy trì sức mạnh của giới thể — ý thức biết có, nhưng mắt thường không thấy.
Dễ nhầm: Vì có chữ “sắc”, nhiều người tưởng đây là vật chất thường có thể nhìn thấy. Thực ra nó là sắc vi tế thuộc đối tượng của ý, không nằm trong phạm vi của mắt và các giác quan vật lý.