A-đà-na thức

A-đà-na thức (phiên âm từ Phạn ngữ ādāna-vijñāna) là một thuật ngữ trong Duy thức học, thường được dùng như một tên gọi khác của thức thứ tám (A-lại-da thức), và trong một số cách lý giải còn liên hệ tới thức thứ bảy. Đặc tính được nhấn mạnh ở danh xưng này là khả năng chấp trì: nắm giữ, duy trì căn thân và các chủng tử.

Gốc từ: “Ādāna” trong Phạn ngữ nghĩa là “nắm giữ, chấp thủ, duy trì”; “vijñāna” là thức. Hán dịch ý là “chấp trì thức” — thức có chức năng giữ gìn, duy trì.

Trong hệ thống tám thức của Duy thức tông, thức thứ tám là nền tảng tàng chứa mọi chủng tử (hạt giống nghiệp). Tên A-đà-na làm nổi bật ba vai trò: chấp trì chủng tử để chúng không tản mất, chấp trì căn thân khiến thân thể duy trì sự sống, và là chỗ nương khiến có cảm giác “ta” tương tục. Kinh điển Duy thức từng nhắc rằng thức A-đà-na rất sâu kín, vi tế, nên Đức Phật thận trọng khi giảng dạy về nó, e người chưa đủ căn cơ lại lầm chấp nó là một cái “ngã” thường hằng.

Liên hệ: A-đà-na thức, A-lại-da thức và “Tàng thức” thường được xem là các tên gọi nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau của cùng một thức căn bản thứ tám.

Dễ nhầm: Điểm dễ sai lầm nhất là xem A-đà-na thức như một linh hồn hay cái ngã bất biến trôi qua các đời. Duy thức học khẳng định đây vẫn là một dòng thức vô thường, sinh diệt tương tục, không phải một thực thể thường hằng; chính vì sợ hiểu lầm như vậy mà giáo lý này được trình bày một cách dè dặt.