Chú Trà Bán Thác Ca
Pāli: Cūḷapanthaka · Sanskrit: Kṣudrapanthaka
Một trong các vị La Hán, nổi tiếng vì từ chỗ tối dạ khó nhớ một câu kệ mà tinh tấn tu hành đến chứng quả.
Chú Trà Bán Thác Ca (phiên âm từ Phạn ngữ Kṣudrapanthaka), còn được biết qua tên Châu Lợi Bàn Đặc, là một vị đệ tử của Đức Phật, được tôn là một trong Thập bát La Hán, thường gọi là Thám Thủ La Hán (vị La Hán đưa tay). Câu chuyện của ngài nổi tiếng bởi sự tương phản: vốn nổi tiếng đần độn, trí nhớ kém đến mức học mãi không thuộc nổi một câu kệ ngắn, vậy mà nhờ tinh tấn mà chứng quả A-la-hán.
Gốc từ: Tên Phạn ngữ thường được hiểu liên quan đến nghĩa “sinh ra bên đường”, do hoàn cảnh chào đời của hai anh em. “Chú” trong tên là cách phiên âm, “Bán Thác Ca” tương ứng panthaka (con đường, đường đi).
Theo truyền thống, ngài có người anh là Đại Bàn Đặc (Mahāpanthaka) thông tuệ. Bản thân ngài thì chậm lụt, từng bị cho là không thể tu học. Đức Phật bèn trao cho ngài một pháp tu giản dị: vừa lau chùi vừa niệm câu nhắc nhở về việc “phủi bụi, trừ nhơ”. Nhờ chuyên chú thực hành, ngài quán chiếu được sự ô nhiễm của tâm và rũ sạch phiền não, cuối cùng chứng ngộ. Hình ảnh ngài trở thành bài học rằng giải thoát không lệ thuộc vào sự thông minh thế gian mà ở nơi sự kiên trì và đúng phương pháp.
Liên hệ: Câu chuyện của ngài thường được nêu để khích lệ những người tự ti về khả năng học hỏi, cho thấy lòng tinh tấn quan trọng hơn tư chất bẩm sinh.
Dễ nhầm: Vì có nhiều cách phiên âm và hai anh em tên gần giống nhau, người đọc dễ lẫn ngài (em, chậm lụt) với người anh thông minh. Cũng cần phân biệt nhân vật này với các vị La Hán khác trong danh sách Thập bát La Hán.