Khuy Cơ

Khuy Cơ (632–682) là một cao tăng Phật giáo Trung Hoa thời nhà Đường, học trò thân cận nhất của đại sư Huyền Trang và được tôn là sơ tổ Pháp Tướng tông (còn gọi là Duy thức tông hay Từ Ân tông). Ngài xuất thân dòng dõi quý tộc, theo Huyền Trang xuất gia từ sớm, tham gia công cuộc dịch kinh đồ sộ mà thầy ngài mang về từ Ấn Độ. Vì gắn bó với chùa Đại Từ Ân nên người đời còn gọi ngài là Từ Ân đại sư.

Gốc từ: “Pháp Tướng” (法相) nghĩa là phân tích tướng trạng của các pháp (mọi hiện tượng), tức nghiên cứu cặn kẽ cách tâm thức nhận biết và hình thành thế giới kinh nghiệm.

Đóng góp lớn của Khuy Cơ là hệ thống hóa giáo lý Duy thức (chỉ có thức) thành một tông phái với nền tảng lý luận chặt chẽ. Ngài soạn nhiều bộ sớ giải, đặc biệt là tác phẩm chú giải cho luận Thành Duy Thức, làm rõ các khái niệm như tam tự tánh, tám thức, và quá trình chuyển thức thành trí. Nhờ ngài, tư tưởng Duy thức của các luận sư Ấn Độ như Thế Thân được truyền thừa và phát triển bài bản ở Đông Á.

Ví dụ: Khi muốn hiểu vì sao mỗi người “thấy” cùng một sự vật lại khác nhau, học thuyết Duy thức mà Khuy Cơ xiển dương giải thích rằng thế giới ta kinh nghiệm phần lớn do thức biến hiện, chứ không hoàn toàn là vật khách quan bên ngoài.

Dễ nhầm: Khuy Cơ là người hệ thống và truyền bá Duy thức tại Trung Hoa, không phải người sáng lập học thuyết Duy thức (vốn khởi từ Ấn Độ). “Duy thức” cũng không phủ nhận sự tồn tại của thế giới một cách thô thiển, mà phân tích vai trò của tâm thức trong nhận thức.