Nhất tâm nhị môn
Giáo nghĩa cốt lõi của Khởi tín luận: một tâm mở ra hai cửa là chân như và sinh diệt, bao trùm mọi pháp.
Nhất tâm nhị môn là giáo nghĩa nền tảng của Đại thừa Khởi tín luận, diễn tả rằng chỉ có một tâm (nhất tâm) nhưng mở ra hai cửa (nhị môn): tâm chân như môn và tâm sinh diệt môn. Hai cửa này cùng nhiếp thâu tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian.
Gốc từ: “Nhất tâm” là một tâm; “nhị môn” là hai cửa, hai phương diện cửa ngõ. Cách nói này mượn hình ảnh một thực tại được nhìn qua hai cánh cửa, để chỉ rõ tâm vừa là bản thể bất biến vừa là dòng hiện tượng sinh diệt.
Tâm chân như môn chỉ phương diện bản thể của tâm, vốn thanh tịnh, không sinh không diệt, vượt khỏi mọi tướng phân biệt. Tâm sinh diệt môn chỉ phương diện tâm trong tương quan với vô minh, nơi nương vào đó mà có sinh diệt, có nhiễm có tịnh, gắn với lý Như Lai tạng và A-lại-da thức. Hai môn không phải hai tâm tách rời, mà là hai mặt của cùng một tâm.
Liên hệ: Mô hình này dung hòa giữa lý “tâm vốn thanh tịnh, bất sinh bất diệt” với thực tế “tâm chúng sinh khởi vọng, luân chuyển sinh tử”, trở thành khung tư tưởng quan trọng cho nhiều tông phái Đại thừa Đông Á.
Dễ nhầm: “Hai cửa” không có nghĩa có hai tâm hay hai thực thể đối lập, mà là hai phương diện của một tâm duy nhất. Cũng không nên hiểu chân như môn và sinh diệt môn như hai tầng cao thấp tách biệt hẳn nhau.