Ca-lâu-la

Ca-lâu-la (phiên âm Sanskrit Garuḍa) là một loài chim thần khổng lồ cánh vàng trong thần thoại Phật giáo, còn được gọi là Kim Sí Điểu (chim cánh vàng) hay Diệu Sí Điểu. Tương truyền loài chim này có sải cánh mênh mông và thường ăn thịt rồng (loài long). Ca-lâu-la là một trong Thiên long bát bộ — tám bộ chúng phi nhân (không phải người) hộ trì Phật pháp.

Gốc từ: Tên Sanskrit Garuḍa là tên loài chim thần này; Hán dịch nghĩa “Kim Sí Điểu” — “kim” (vàng), “sí” (cánh), “điểu” (chim) — tức chim cánh vàng, do hai cánh nó tỏa ánh sáng vàng rực.

Trong vũ trụ quan Phật giáo, Thiên long bát bộ gồm: trời (thiên), rồng (long), dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la và ma-hầu-la-già. Những bộ chúng này thường xuất hiện trong các kinh điển như đại chúng đến nghe Phật thuyết pháp và phát nguyện hộ trì chánh pháp. Hình tượng Ca-lâu-la (vốn có gốc từ thần thoại Ấn Độ, là vật cưỡi của thần Vishnu) khi vào Phật giáo trở thành biểu tượng cho sức mạnh hàng phục và sự bảo hộ. Truyền thống còn kể loài chim này về sau được Phật giáo hóa, không còn sát hại rồng bừa bãi.

Ví dụ: Trong nhiều ngôi chùa và chùa tháp ở châu Á, ta thấy hình tượng chim thần Garuda được chạm khắc làm vật trang trí mang ý nghĩa trấn giữ, bảo hộ.

Dễ nhầm: “Rồng” mà Ca-lâu-la ăn ở đây là loài long (nāga) trong vũ trụ quan Phật giáo — những chúng sinh thần thoại, không phải con rồng biểu tượng vua chúa trong văn hóa Á Đông. Hai khái niệm “rồng” này khác nguồn gốc.