Lâm Tế

Lâm Tế (Lâm Tế Nghĩa Huyền) là một Thiền sư Trung Hoa sống vào đời Đường, được hậu thế tôn là khai tổ tông Lâm Tế — một trong năm nhà (Ngũ gia) của Thiền tông Trung Hoa và là dòng thiền có ảnh hưởng bền bỉ nhất, truyền sang Việt Nam, Triều Tiên và Nhật Bản (nơi gọi là Rinzai). Ngài hành đạo và hoằng pháp tại vùng Hà Bắc, bên bờ sông Hô Đà, nơi có viện Lâm Tế mà tên gọi của ngài bắt nguồn.

Lâm Tế nổi tiếng với cơ phong mạnh mẽ, dùng tiếng hét (gọi là tiếng “hát/hét” — hác) và đánh (bổng) như phương tiện đập vỡ vọng tưởng, khiến người học bặt đường suy nghĩ phân biệt mà trực nhận tâm tánh. Đây là lối “bổng hát” trứ danh, thường được nhắc cùng câu nói về “vô vị chân nhân” — con người thật không ngôi vị nơi mỗi chúng sinh.

Gốc từ: “Lâm Tế” vốn là địa danh (tên ngôi viện), về sau dùng làm pháp hiệu của ngài và tên tông phái.

Trong thực hành: Phong cách Lâm Tế nhấn mạnh sự sống động, tức thời và việc tham cứu công án để bùng vỡ ngộ giải. Lời dạy của ngài được ghi lại trong bộ Lâm Tế Lục, một trong những ngữ lục Thiền được đọc nhiều nhất.

Dễ nhầm: Tiếng hét và cây gậy không phải là bạo lực hay nóng giận, mà là phương tiện thiện xảo đánh thức. Cũng đừng đồng nhất “tông Lâm Tế” với toàn bộ Thiền tông — đó chỉ là một trong các dòng, dù rất lớn.