Tứ quả

Tứ quả là bốn quả vị giải thoát mà người tu theo con đường Thanh văn lần lượt chứng đắc khi đoạn trừ phiền não: Tu-đà-hoàn (Dự lưu), Tư-đà-hàm (Nhất lai), A-na-hàm (Bất lai) và A-la-hán (Vô sinh, bậc cao nhất). Mỗi quả tương ứng với việc dứt bỏ thêm một số kiết sử (mối trói buộc).

Gốc từ: “Tứ” (四) là bốn, “quả” (果) nghĩa là kết quả, thành tựu — chỉ chứng quả đạt được do tu nhân. Tên bốn quả là phiên âm Hán–Việt từ tiếng Phạn các bậc thánh Thanh văn.

Về ý nghĩa: Tu-đà-hoàn đã “vào dòng” thánh, dứt thân kiến, hoài nghi và giới cấm thủ, chậm nhất bảy lần tái sinh sẽ giải thoát. Tư-đà-hàm làm nhẹ tham, sân, chỉ còn trở lại cõi dục một lần. A-na-hàm dứt hẳn tham dục và sân, không còn trở lại cõi dục. A-la-hán đoạn tận mọi phiền não, chấm dứt sinh tử, không còn tái sinh.

Ví dụ: Có thể hình dung như bốn cột mốc trên một con đường: bước qua cột mốc đầu (Dự lưu) là đã chắc chắn đi đúng hướng và không thể quay lui mãi trong luân hồi; đến cột mốc cuối (A-la-hán) là về tới đích, hết khổ sinh tử.

Liên hệ: Tứ quả gắn với con đường Thanh văn, với việc đoạn trừ các kiết sử và mục tiêu Niết bàn; bậc cao nhất là A-la-hán.

Dễ nhầm: Chứng quả Tu-đà-hoàn không có nghĩa đã hết mọi phiền não hay đã thành Phật. Đó mới là bước đầu vững chắc; vẫn còn tham sân vi tế cần đoạn. Cũng đừng đồng nhất quả vị Thanh văn với quả vị Phật trong giáo lý Đại thừa, vì phạm vi hạnh nguyện khác nhau.