Di Lặc (luận chủ Du Già)
Sanskrit: Maitreyanātha
Vị được truyền là tác giả của năm bộ luận nền tảng cho học phái Du Già Hành (Duy Thức).
Di Lặc (luận chủ Du Già) chỉ vị được truyền thống Đại thừa tôn là tác chủ của năm bộ luận căn bản — thường gọi là “Di Lặc ngũ luận” — đặt nền cho học phái Du Già Hành (Yogācāra), tức Duy Thức học. Trong ngữ cảnh này, danh xưng Di Lặc gắn với vai trò một luận sư khai mở giáo lý, được phân biệt với hình ảnh Bồ Tát Di Lặc đời sau thành Phật.
Gốc từ: Tên Sanskrit Maitreyanātha ghép “Maitreya” (Di Lặc, từ “maitrī” — lòng từ) và “nātha” (đấng che chở, bậc tôn quý).
Theo truyền thống, ngài Vô Trước (Asaṅga) đã thọ nhận giáo pháp từ Bồ Tát Di Lặc và truyền lại các bộ luận này, trong đó có những tác phẩm trọng yếu định hình hệ thống Duy Thức về thức, chủng tử, và con đường tu chứng của Bồ Tát. Từ nền tảng đó, Vô Trước và em là Thế Thân (Vasubandhu) đã phát triển thành một trong những học phái triết học sâu sắc bậc nhất của Phật giáo Đại thừa.
Liên hệ: Học phái Du Già Hành cùng với Trung Quán là hai trụ cột tư tưởng lớn của Đại thừa Ấn Độ, ảnh hưởng sâu rộng đến Phật giáo Đông Á và Tây Tạng.
Dễ nhầm: Giới nghiên cứu vẫn còn thảo luận liệu “Di Lặc” tác chủ năm luận là chính Bồ Tát Di Lặc trên cung trời Đâu-suất, hay là một vị luận sư người tên Maitreya(nātha) — thầy của Vô Trước. Vì vậy không nên khẳng định dứt khoát một cách, mà nên trình bày đây là điểm còn nhiều cách hiểu.